* ( « وَلَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ . . . » ) * بعد از آنكه بيان كرد كه براى هر عملى چه نيك و چه شر آثارى نيك و بد است كه به صاحب عمل مىرسد ، در اينجا خواسته اين هشدار را به رسول خدا ( ص ) بدهد كه به زودى براى او نيز شريعتى تشريع مىكند ، چون بر عهده خدا است كه بندگان خود را به سوى آنچه خير و سعادت آنان است هدايت كند ، همانطور كه خودش در جاى ديگر فرموده : « وَعَلَى اللَّه قَصْدُ السَّبِيلِ وَمِنْها جائِرٌ » « 1 » . و به همين جهت دنباله جمله مورد بحث فرمود : * ( « ثُمَّ جَعَلْناكَ عَلى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ . . . » ) * و قبل از گفتن اين جمله اشاره كرد به شريعت ، يعنى به كتاب و حكم و نبوتى كه به بنى اسرائيل داد ، و از طيبات روزيشان نمود ، و بر ديگران برتريشان بخشيد ، و معجزات بين و روشن ارزانيشان داشت ، تا فهمانده باشد كه افاضه الهيه به شريعت و نبوت و كتاب ، يك امر نو ظهور و بىسابقه نيست ، بلكه نظائرى دارد كه يكى از آنها در بنى اسرائيل بود . و اينك شريعت اسرائيليان پيش چشم و بيخ گوش مشركين عرب است . پس اينكه فرمود : * ( « وَلَقَدْ آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ » ) * منظورش از كتابى كه به بنى اسرائيل داده ، تورات است كه مشتمل است بر شريعت موسى ( ع ) و شامل انجيل نمىشود ، براى اينكه انجيل متضمن شريعت نيست ، و شريعت انجيل هم همان شريعت تورات است . و همچنين زبور داوود ( ع ) را شامل نمىشود ، براى اينكه زبور تنها ادعيه و اذكار است . البته ممكن است منظور از كلمه « الكتاب » جنس كتاب باشد كه در اين صورت شامل انجيل و زبور هم مىشود . و اين احتمال را هر چند بعضى از مفسرين « 2 » داده‌اند ، اما از اين نظر بعيد است كه در قرآن كريم هيچگاه كلمه كتاب جز بر كتابى كه مشتمل بر شريعت باشد اطلاق نشده است . و مراد از « حكم » به قرينه اينكه آن را با كتاب ذكر فرموده ، عبارت است از آن وظائفى كه كتاب بر آن حكم مىكند ، هم چنان كه مىبينيم در آيه شريفه « وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه » « 3 » ، اين اجمال ، تفصيل داده شده . و نيز در

--> ( 1 ) بر عهده خدا است كه ( از بين راه ها كه بعضى ميانه و بعضى انحرافى است ) مردم را به سوى راه وسط هدايت كند . سوره نحل ، آيه 9 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 25 ، ص 148 . ( 3 ) و با آن انبياء كتاب را به حق نازل كرد تا در بين مردم در آنچه اختلاف مىكنند حكم كند . سوره بقره ، آيه 213 .